De oudste bekende Iberische orka, een ongeveer zestig jaar oud vrouwtje dat bekendstaat als 'La Abuela', is met meerdere verwondingen aangetroffen in de Straat van Gibraltar. Natuurbeschermingsorganisaties vrezen dat de wonden zijn veroorzaakt door hagel uit een jachtgeweer, en luiden de noodklok over geweld tegen de bedreigde dieren.

Een matriarch met verwondingen

Het gaat om orka Toñi, in de regio liefkozend 'La Abuela' (de grootmoeder) genoemd. Met haar geschatte leeftijd van zo'n zestig jaar is zij de oudste bekende orka binnen de kleine Iberische populatie en fungeert ze als matriarch van haar familiegroep. Zij werd aangetroffen met meerdere verwondingen aan haar rugvin en rug.

Op basis van het aantal, de grootte en de spreiding van de wonden vermoeden natuurorganisaties dat het gaat om hagel uit een jachtgeweer. De Spaanse autoriteiten zijn een onderzoek gestart om vast te stellen wat er precies is gebeurd en of de verantwoordelijken kunnen worden achterhaald.

'We kennen Toni'

De verwondingen werden gedocumenteerd door WeWhale Association en Iberian Orca Guardians, organisaties die individuele orka's volgen en fotograferen. Janek Andre, oprichter en voorzitter van beide organisaties, reageerde aangeslagen. "We kennen Toñi. We waren een paar weken geleden nog bij haar en deze verwondingen waren er toen niet", aldus Andre.

Foto's van enkele weken eerder lieten inderdaad geen letsel zien. De organisaties benadrukken dat geweld geen acceptabel antwoord is op interacties met boten. "De orka's hebben bescherming nodig, geen vergelding", stelt Andre.

De achtergrond: orka's en zeiljachten

De Iberische orka's trekken sinds 2020 wereldwijd de aandacht door hun interacties met zeiljachten en andere vaartuigen. Daarbij raakte vooral het roer beschadigd, en in enkele gevallen liepen boten zware schade op of zonken ze zelfs. Die incidenten leidden tot veel media-aandacht en tot discussie onder zeezeilers over de juiste reactie.

Wetenschappers waarschuwen ervoor het gedrag te snel als 'aanvallen' te bestempelen. Mogelijke verklaringen lopen uiteen van spel en sociaal gedrag tot het oefenen van jachttechnieken, maar de precieze reden is nog altijd onderwerp van studie.

Een kwetsbare populatie

Wat de zaak extra pijnlijk maakt, is de kwetsbaarheid van de groep. De Iberische orkapopulatie telt minder dan veertig dieren. Het verlies of de verzwakking van een ervaren matriarch als Toñi kan grote gevolgen hebben voor de hele familiegroep, die sterk leunt op de kennis en ervaring van de oudste dieren.

Voor zeilers die het gebied rond de Straat van Gibraltar bevaren, onderstreept het verhaal hoe gevoelig de verhouding tussen mens en orka is geworden. Natuurorganisaties roepen op tot kalmte en bescherming, en tot het melden van interacties in plaats van het nemen van het recht in eigen hand.

Hoe zeilers het beste kunnen reageren

Natuurorganisaties en onderzoekers geven zeilers in het gebied concrete adviezen. Blijf bij een interactie zo rustig mogelijk, voorkom plotselinge bewegingen en vermijd het om de dieren te raken of weg te jagen. In Spanje en Portugal gelden daarnaast gedragsadviezen en soms tijdelijke vaarbeperkingen in zones waar de orka's actief zijn.

Belangrijk is vooral het melden van interacties bij de autoriteiten en onderzoeksorganisaties. Die meldingen helpen om het gedrag van de dieren beter te begrijpen en om patronen in kaart te brengen. Geweld tegen de orka's, benadrukken de organisaties, is niet alleen verboden maar ook contraproductief: het beschadigt een toch al uiterst kwetsbare populatie zonder het onderliggende probleem op te lossen.

Bron: Zeilen.nl

Foto: springende orka voor de kust (Wikimedia Commons) – ter illustratie, niet de genoemde orka.