Het water in de Rijn bij het Duitse Kaub is deze zomer zo ver gezakt dat de binnenvaart er nauwelijks nog doorheen komt. Het smalle en ondiepe traject bij Kaub geldt als het nauwste knelpunt van de hele Rijncorridor, en juist daar dreigt de scheepvaart tussen Nederland, Zuid-Duitsland, Frankrijk en Zwitserland vast te lopen.

Historisch laag waterpeil

De aanhoudende droogte van deze zomer heeft de waterstanden op de Rijn tot een uitzonderlijk niveau teruggebracht. Op het meetpunt bij Kaub, waar de Duitse waterbeheerders het peil nauwlettend volgen, zakte de stand tot bij het laagste ooit gemeten. Volgens het Duitse agentschap voor de binnenvaart werd op de Rijn zelfs een nieuw dieptepunt bereikt, met een peil van slechts enkele centimeters op de kritieke meetlat.

Kaub is berucht omdat de vaargeul daar smal is en de rivier ondiep. Zakt het water te ver, dan kunnen schepen alleen nog met een fractie van hun normale lading passeren. Dat maakt het traject tot een flessenhals voor het goederenvervoer over water, waar bij extreme droogte de eerste stremmingen ontstaan.

Schippers luiden de noodklok

Voor ervaren schippers is de situatie ongekend. Een van hen vatte het tegenover vakblad Schuttevaer samen met de woorden dat hij zoiets in dertig jaar varen nog nooit had meegemaakt. Wie nog vaart, moet zijn schip zo licht mogelijk maken. Door minder lading mee te nemen komt een schip hoger op het water te liggen, maar daalt de hoeveelheid vracht per reis fors. Het gevolg is dat er meer schepen en meer vaarbewegingen nodig zijn om dezelfde hoeveelheid goederen te verplaatsen, terwijl de kosten per ton juist oplopen.

Gevolgen voor de industrie

De problemen blijven niet beperkt tot de schippers zelf. Grote industriele afnemers langs de rivier, zoals chemie- en staalconcerns, zijn voor hun aanvoer van grondstoffen sterk afhankelijk van de binnenvaart. Logistiek dienstverlener Contargo vervoerde in de regio Mannheim naar eigen zeggen nog maar tien tot vijftien procent van het gebruikelijke volume over water. Fabrieken worstelen daardoor met het op peil houden van hun voorraden en moeten voor een deel uitwijken naar duurder transport over weg en spoor.

Waarom de Rijn zo kwetsbaar is

De Rijn is de belangrijkste vaarweg van West-Europa en verbindt de Rotterdamse haven met het Duitse achterland, Frankrijk en Zwitserland. Juist die centrale rol maakt de rivier kwetsbaar: valt een schakel als Kaub weg, dan hapert een groot deel van de Europese goederenstroom. Klimaatwetenschappers waarschuwen al langer dat langdurige droge periodes vaker zullen voorkomen, waardoor laagwater een terugkerend probleem dreigt te worden in plaats van een incident.

Wachten op regen

Op korte termijn is er weinig dat schippers en verladers kunnen doen behalve hopen op neerslag in het stroomgebied van de rivier. Pas als het in de Alpen en in het Duitse middengebergte flink regent, stijgt het peil bij Kaub weer tot een niveau waarop normaal beladen schepen kunnen passeren. Tot die tijd blijft de binnenvaart op een van de drukste vaarwegen van Europa in de knel.

Ook de recreatievaart merkt het

Niet alleen de beroepsvaart ondervindt hinder van het lage water. Ook recreatievaarders die deze zomer een tocht over de grote rivieren hadden gepland, moeten extra opletten. Bij laagwater komen ondiepten, zandbanken en obstakels dichter aan de oppervlakte, en versmalt de bevaarbare geul. Wie toch vaart, doet er goed aan de actuele waterstanden en berichten aan de scheepvaart te raadplegen, ruim afstand te houden van de oevers en rekening te houden met een sterkere stroming in de smallere vaargeul. Voorzichtigheid en een goede voorbereiding zijn in deze omstandigheden belangrijker dan ooit.

Bron: Schuttevaer

Foto: laagwater in de Middenrijn bij Kaub, 2026 (Wikimedia Commons, CC BY-SA).