De bruine vloot is een van de mooiste visitekaartjes van varend Nederland, maar het publiek aan boord verandert. Waar vroeger de scholieren de dienst uitmaakten, zijn het nu steeds vaker gepensioneerden die de kajuiten vullen. Een portret in Schuttevaer legde die verschuiving pijnlijk scherp bloot.

Een schipper die het tij ziet keren

In Enkhuizen tekende Schuttevaer het portret op van Arno van Aartrijk (1952), eigenaar van de zeilcharterschepen Waterman en Broedertrouw. Sinds drie jaar is zijn zoon Chris schipper op de Waterman, terwijl Arno zelf op de Broedertrouw vaart. De kop boven zijn verhaal vatte een bredere trend samen: minder schoolgroepen, meer gepensioneerden. Over de toegenomen regeldruk merkte hij nuchter op dat je tegenwoordig "een rolkoffer met certificaten nodig hebt", maar dat een beetje controle niet slecht is.

Wat is de bruine vloot eigenlijk?

De bruine vloot bestaat uit historische en historisch ogende zeilschepen, zoals klippers, tjalken, schoeners en botters, die met betalende gasten toertochten maken op vooral het IJsselmeer, de Waddenzee en de Zeeuwse wateren. Het is een typisch Nederlands fenomeen dat wereldwijd nauwelijks een evenknie kent. Voor veel Nederlanders was een meerdaagse zeiltocht op zo'n schip lange tijd een klassiek schoolreisje of een teamuitje met de zaak.

Waarom het publiek vergrijst

Dat de samenstelling van de gasten verschuift, heeft meerdere oorzaken. Scholen kampen met krappe budgetten, strengere veiligheidseisen en een lerarentekort, waardoor meerdaagse zeilkampen minder vanzelfsprekend zijn geworden. Tegelijkertijd groeit de groep actieve, kapitaalkrachtige senioren die tijd en zin hebben om een paar dagen op een authentiek schip door te brengen. Zij zoeken rust, ruimte en een stukje nostalgie, en zijn bereid daarvoor te betalen.

Die verschuiving is niet per se slecht nieuws. Oudere gasten boeken vaker buiten het hoogseizoen, waarderen comfort en zijn loyaal aan een schipper die ze vertrouwen. Voor de exploitatie van een schip, dat het hele jaar door onderhoud en ligkosten met zich meebrengt, kan een trouwe seniorendoelgroep juist stabiliteit bieden.

De keerzijde: waar blijft de aanwas?

Toch zit er een adder onder het gras. Juist die schoolreisjes zorgden decennialang voor de eerste kennismaking met zeilen en met varend erfgoed. Wie als tiener voor het eerst aan de schoot trok, werd soms de watersporter of vrijwilliger van later. Als die vroege kennismaking wegvalt, dreigt op termijn een tekort aan jonge liefhebbers, bemanning en toekomstige eigenaren. De vloot vergrijst dan niet alleen in publiek, maar ook in personeel.

Tips om de vloot jong te houden

Wie de bruine vloot een warm hart toedraagt, kan zelf bijdragen. Boek eens een dagtocht met (klein)kinderen erbij, zodat een nieuwe generatie de smaak te pakken krijgt. Steun schepen die met jongerenprojecten of goede-doelentochten werken, en deel de verhalen en foto's van je tocht, want zichtbaarheid trekt nieuwe gasten. En wie handig is: veel schepen zoeken vrijwilligers voor onderhoud in de winterstalling.

De bruine vloot heeft de stormen van eeuwen doorstaan. Met een bewuste mix van trouwe senioren en nieuwe, jonge gasten kan ze ook de komende decennia blijven uitvaren, met volle zeilen en een gemengd gezelschap aan dek.

Ook beleidsmakers en toeristische organisaties kunnen een rol spelen, bijvoorbeeld door schoolzeiltochten opnieuw aantrekkelijk en betaalbaar te maken en door het varend erfgoed nadrukkelijker als toeristische trekpleister te promoten. De bruine vloot is immers niet alleen een verdienmodel, maar ook een levend stuk Nederlandse cultuur dat het verdient om door te varen.

Bron: Schuttevaer

Foto: Zeilschepen in de Oude Buitenhaven van Harlingen (Wikimedia Commons, CC BY-SA)