Wie voorrang heeft op het water, hoeft daarmee niet achterover te leunen. De vaarregels schrijven voor dat óók de schipper die geen voorrang hoeft te verlenen moet ingrijpen zodra een aanvaring dreigt. Dat principe heet 'goed zeemanschap' en is misschien wel de belangrijkste regel van de hele vaart.

De vraag uit de vaarquiz

Varen doe je Samen! stelde in zijn maandelijkse vaarquiz een scherpe vraag voor: wat moet je doen wanneer een schip dat voorrang hoort te verlenen een aanvaring niet meer alleen kan voorkomen? Het juiste antwoord is dat ook de schipper die formeel voorrang heeft, maatregelen moet nemen die bijdragen aan het voorkomen van die aanvaring. Je mag je dus niet verschuilen achter je recht. Als het alsnog misgaat, wordt van iedere betrokken schipper verwacht dat hij of zij heeft gedaan wat redelijkerwijs mogelijk was om de klap te voorkomen.

Wat is goed zeemanschap?

Goed zeemanschap betekent dat je als schipper altijd alle maatregelen neemt die redelijkerwijs mogelijk zijn om gevaar en schade te voorkomen, ongeacht wie er volgens de voorschriften voorrang heeft. Het is een overkoepelend principe dat boven de losse voorrangsregels staat. De gedachte erachter is simpel maar belangrijk: regels kunnen nooit elke situatie vangen, en op het water verandert een situatie soms in enkele seconden. Een schipper die blind op zijn recht vaart en niet reageert op wat er werkelijk gebeurt, handelt in strijd met goed zeemanschap en kan daarvoor ook aansprakelijk worden gesteld.

De regels: het BPR

Op de meeste Nederlandse binnenwateren gelden de regels van het Binnenvaartpolitiereglement, kortweg het BPR. Daarin staan niet alleen de voorrangsregels die bepalen wie moet wijken, maar ook de verplichting om je als een goed schipper te gedragen. Die twee vullen elkaar aan: de voorrangsregels geven de hoofdlijn, en goed zeemanschap vult de ruimte op die de regels onvermijdelijk openlaten. Juist omdat de wet dit principe erkent, is het geen vrijblijvend advies maar een echte verplichting voor iedereen die een vaartuig bestuurt.

Praktische tips

Hoe pas je dit in de praktijk toe? Geef je koers op tijd aan en houd die vervolgens aan, zodat anderen op je kunnen rekenen en niet hoeven te gissen wat je van plan bent. Maak waar het kan duidelijke afspraken via de marifoon, zeker in drukke of onoverzichtelijke situaties. Houd bovendien voldoende afstand en snelheid in reserve, zodat je nog kunt bijsturen als een ander onverwacht iets doet. En vaar vooral anticiperend: kijk vooruit, schat in wat andere schepen gaan doen en pas je snelheid of koers aan voordat het spannend wordt. Anticiperend varen voorkomt volgens Varen doe je Samen! vaak de onduidelijkheid waaruit aanvaringen ontstaan.

Waarom dit elke watersporter aangaat

Op een mooie zomerdag delen zeilboten, motorjachten, sloepen en beroepsvaart hetzelfde water. In die drukte is één schipper die te laat reageert al genoeg voor een gevaarlijke situatie. Goed zeemanschap vraagt daarom een actieve houding van iedereen aan boord, van de ervaren schipper tot de weekendvaarder. Het mooie is dat het bijna niets kost: het vraagt vooral oplettendheid, geduld en de bereidheid om soms je gelijk te laten varen. Wie dat serieus neemt, maakt het water niet alleen veiliger voor zichzelf, maar voor iedereen die er vaart.

Bron: Varen doe je Samen!

Foto: zeilboten op een recreatieplas bij een jachthaven (Wikimedia Commons, ter illustratie).